Article Detail

مقدمه
بادرنجبویه از گیاهان معطری است که مردم بعضی مناطق از مدت‌ها پیش خواص دارویی آن را می‌دانستند و برای درمان برخی از بیماری‌ها از آن استفاده می‌کردند. اسانس بادرنجبویه در صنایع داروسازی، غذایی و صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد زیادی دارد. در برخی از کشورها از تنتور بادرنجبویه به عنوان آرام بخش استفاده می‌شود. مواد موثره بادرنجبویه به همراه مواد موثره سنبل الطیب اثر درمانی یکدیگر را تشدید می‌کنند. از بادرنجبویه می‌توان به عنوان عطر چای و همچنین طعم دهنده سایر داروها استفاده کرد. پرورش آن بسیار آسان است، البته چون به سرعت دانه‌های خود را پخش کرده و گسترده می‌شود در باغچه‌های کوچک ممکن است ایجاد مشکل نماید.

نام گیاه
نام‌علمی گیاه بادرنجبویه .Mellissa officinalis L و نام رایج آن Lemon balm است. ملیسا نام علمی بادرنجبویه است که از واژه‌ای یونانی، به معنای زنبور گرفته شده است، چون این گیاه محبوب زنبور عسل است. همچنین از عجایب آن این است که نیش زدگی زنبور را درمان می‌کند. 

مشخصات گیاه‌شناسی
بادرنجبویه (.Mellissa officinalis L) با نام انگلیسی Balm و از تیره نعناع (Lamiaceae) ، گیاهی علفی و چند ساله است. روی ریزوم‌های آن گره‌های خاصی وجود دارد که از این گره‌ها استولن‌ها (ریشه رُست) و سایر انشعاب‌های ریشه‌ای به رنگ قهوه‌ای روشن خارج می‌شود. ارتفاع گیاه متفاوت است و بسته به شرایط اقلیمی، محل رویش بین 00 تا 100 سانتی‌متر متغیر می‌باشد. ساقه مستقیم است ولی به ندرت ممکن است به صورت خوابیده روی زمین قرار گیرد (ساقه گیاهان به صورت خوابیده رشد می‌کند). برگ‌ها پهن، تخم مرغی شکل به طول سه تا شش سانتی‌متر و به صورت متقابل روی ساقه قرار می‌گیرند. برگ‌ها به رنگ سبز تیره هستند، سطح آن‌ها ناصاف و برجستگی‌های متعددی دارند. گل‌ها در قسمت فوقانی گیاه و در ناحیه زاویه برگ‌ها تشکیل می‌شوند. غنچه‌ها معموالً زرد رنگ هستند که پس از باز شدن به گل‌های سفید یا بنفش تبدیل می‌شوند. میوه فندقه چهار قسمتی و 1 تا 5/1 طول آن میلی‌متر است. بذر تخم مرغی شکل و رنگ آن تیره براق است. وزن هزار دانه 6/0تا 7/0 گرم می‌باشد.

پراکنش
سرزمین اصلی این گیاه نواحی دریای مدیترانه، جنوب و مرکز اروپا، آسیا صغیر و ایران می‌باشد. در ایران بیشتر در نواحی شمال، اطراف تهران، آذربایجان و نواحی شرقی یافت می‌شود.
این گیاه به طور خودکار در کوهستان‌ها، کنارجاده‌ها، سایه درخت‌ها، پای دیوارها، حاشیه باغ‌ها، تاکستان‌ها، بیشه‌ها و بالاخره تا ارتفاع 1800 متری می‌روید.

ترکیبات شیمیایی بادرنجبویه
بادرنجبويه داراي مونوترپن، سزكويي ترپن و تركيبات حاوي اكسيژن مي‌باشد. جزء اصلي آن سيترونلول 30 تا 40 درصد)، سيترال، اوسيمن و كاريوفيلن ميباشد.
در اسانس بادرنجبويه تا 66 تركيب اسانسي، 37 مونوترپن و 20 سزكويي‌ترپن شناسايي گرديده است. بيش از 70 درصد اسانس برگ‌هاي بادرنجبويه شامل، سيترونلال، بتا-كاريوفيلين، نريل، سيترونلال، ژرانيول، استات اوژنول، اسيدهاي فنوليك يك‌كربنه و فلاونوئيدها، لوتئولين-7 -گلوكوزيد و رامنازين مي‌باشد.
ژرانيول يكي از تركيب‌هاي اصلي اسانس بادرنجبويه است که در صنايع عطرسازي، صابون‌سازي و ساخت وسايل آرايشي، روغن مو و پوست كاربرد دارد و همچنين به عنوان چاشني و معطركننده غذا نيز استفاده مي‌شود.
خواص فارماکولوژی
گیاه بادرنجبویه از نظر طبیعت گرم و خشک است. بادرنجبویه که مانند سبزی‌های خوردنی با سالاد خورده می‌شود بادشکن و هضم کننده غذاست. تقویت کننده قلب، اعصاب و حافظه، مسکن درد دندان، دفع کننده سموم بدن، مقوی معده، محرک اشتها، تنظم کننده جریان خون، ضد قولنج، قاعده آور، ضد آسم، مسکن درد گوش و کاهش دهنده میگرن، تسریع کننده تعریق، ضد اسپاسیم، درمان کننده مالیخولیاو آلزایمر می‌باشد. جوشانده بادرنجبویه برای رفع دردهای معده ناشی از اعصاب و هیستری و یرقان مفید است. برای جلوگیری از استفراغ ده الی پانزده قطره را می‌توان با یک حبه قند استفاده نمود. بادرنجبویه برای دفع ناراحتی‌های روحی، اضطراب، دلهره و افسردگی نیز مفید است. برای این منظور بیمار باید دو الی سه قاشق غذاخوری از بادرنجبویه خشک را در یک لیوان آب دم‌کرده یا جوشانیده صبح و ظهر و شب یک استکان با کمی قند مانند چای میل کند و آن عمل را تا رفع ناراحتی‌های خود ادامه دهد.
عوارض جانبی
در فعالیت پایین تیروئید به خاطر اثرات آنتی تیروتروپیک آن منع مصرف دارد. در بارداری به خاطر اثرات منقبض کننده رحم و همچنین به خاطر اثرات آنتی تیروتروپیک و آنتی گونادوتروپیک نباید استفاده شود. جهت استعمال در شیردهی بهتر است با احتیاط مصرف گردد.
تداخلات دارویی
1- عصاره هیدروالکلی بادرنجبویه اثرات خواب آور پنتوباربیتال را افزایش می‌دهد. اسانس آن به خاطر فعالیت آرام بخش، اثرات تضعیف اعصاب مرکزی هگزوباربیتال را افزایش می‌دهد.
2- باداروهای تیروئیدی مثل لووتیروکسین در دوزهای بالا به خاطر خاصیت ضد تیروکسینی آن تداخل دارد.

طریقه مصرف بادرنجبویه

1-دمنوش 

طرز تهیه شربت شیرین‌بیان: یک قاشق غذاخوری برگ بادرنجبویه را داخل یک قوری ریخته و آب جوش روی آن بریزید و به مدت ۱۵ دقیقه صبر کنید تا دم بکشد. سپس تا گرم است آن را صاف و با کمی عسل یا نبات سفید میل نمایید.

2-شربت 
مواد لازم برای تهیه 2 لیتر شربت بادرنجبویه:
_ عرق بادرنجبویه یک لیتر
_ عرق بیدمشک نیم لیتر
_ گیاه بادرنجبویه 50 گرم
_ عسل 500 گرم
_ آب لیموترش تازه به مقدار لازم
طرز تهیه شربت بادرنجبویه:
_ نخست عرق بادرنجبویه و بیدمشک را با هم مخلوط کنید.
_ گیاه بادرنجبویه را به مخلوط عرق بادرنجبویه و بیدمشک اضافه کنید و بگذارید 2 ساعت بماند.
_ سپس مخلوط حاصل را 2 تا سه دقیقه بجوشانید سپس صبر کنید تا ترکیب به دمای متعادل (50 درجه سانتی‌گراد) برسد.
_ مخلوط جوشیده شده را صاف و عسل را به آن اضافه کنید.
_ شربت را به خوبی هم بزنید تا قوام بیاید.
_ شربت را داخل ظرف شیشه‌ای بریزید و در یخچال بگذارید.
_ برای تهیه یک لیوان از شربت بادرنجبویه، یک تا 2 قاشق غذاخوری از شربت غلیظ را داخل لیوان بریزید سپس به آن 2 تکه یخ و چند قطره آب لیموترش تازه اضافه کنید؛ بقیه لیوان را آب بریزید؛ مواد درون لیوان را به خوبی مخلوط و شربت را میل کنید.
_ شربت بادرنجبویه را می‌توان روزانه سه لیوان (2 لیوان در روز و یک لیوان قبل از خواب) مصرف کرد. 
3-لوسیون و ماسک بادرنجبویه 
بادرنجبویه خواص آنتی‌اکسیدانی دارد. آنتی‌اکسیدان‌ها هم با اثرات مخرب رادیکال‌های آزاد مقابله می‌کنند و پیری سلول‌ها بخصوص پوست را به تاخیر می‌اندازند.
طرز تهیه لوسیون بادرنجبویه برای پوست‌های معمولی: کافی است یک مشت برگ‌های خشک بادرنجبویه را در نیم‌لیتر آب بریزید و بگذارید سه دقیقه بجوشد. در ظرف را بگذارید تا 15 دقیقه دم بکشد. محلول را خنک کنید و با پنبه به پوست بزنید. می‌توانید این محلول را سه روز نگهداری کنید.
طرز تهیه ماسک براق کننده صورت: پنج قاشق غذاخوری الکل سفید را با همان مقدار گلاب و عرق بادرنجبویه ترکیب کنید. وقتی این مواد حسابی مخلوط شدند به آن یک قاشق غذاخوری گلیسیرین اضافه کنید. حال این مواد را حسابی هم بزنید تا کامل به خورد هم بروند. برای استفاده از این ماسک ابتدا صورتتان را بخور دهید و سپس ماسک را با پنبه روی صورتتان بمالید. بعد از ده دقیقه می‌توانید ان را با اب سرد شست و شو دهید.


 

اشتراک گذاری

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی

شماره همراه خود را وارد نمایید

محصولات ارگانیک
صد در صد طبیعی
تغذیه سالم
خرید آنلاین
پرداخت در محل
قیمت رقابتی
ارسال به سراسر کشور

جهت استفاده از امکانات سایت لطفا ثبت نام و یا ورود کنید